एक विद्यार्थी, शिक्षक र पत्रकारको ब्लग

९ वा १० मा पढ्दाखेरी मेरो सोचाइ यस्तो पनि आयो – किन विद्यार्थीलाई चाहिँ टिचरको स्टाफ मिटिङमा सहभागी गराइँदैन ?

त्यो सोचाइ आउनुका विभिन्न कारण थिए । पहिलो, स्टाफ मिटिङको समयमा क्लस हुँदैन थियो । बोरिङ भएर बस्नुपर्ने। समय त्यत्तिकै बित्ने ।

दोस्र्रो, क्लासमा साथीहरुहेका बकवास सुन्नुपर्ने । उसै पनि हल्ला मलाई मन पर्दैन। खाली कक्षामा कति हल्ला हुन्छ भन्नेबारे भनिरहनु नपर्ला ।

अनि शिक्षकले विद्यार्थीको बारेमा कस्तो सूचना बैठकमा पुर्याउँछन भन्ने पनि चासो । किनेभने सबै शिक्षकले विद्यार्थीलाई बुझेका हुँदैनन् । लादेका हुन्छन् । उनीहरुले विद्यार्थीको आवाज र चासोलाई दबाएका हुन्छन् ।

अनि विद्यार्थीको एक वचन सुन्न मन नपराउने शिक्षकले वैठकमा कस्तो सुचना लौजानाल भन्ने जिज्ञासाले मलाई स्टाफ मिटिङमा पनि विद्यार्थीको सहभागीता गराउनुपर्ने विचार गराउँथ्यो ।

तर पछि आफैं स्टाफ मिटिङमा बस्दा चाहिँ त्यहाँको वातावरण केही फरक लाग्यो । स्टाफ मिटिङमा खासै केही पनि नहुने रहेछ । विद्यार्थीका समस्याले त्यहाँ खासै फरक नपर्ने रहेछ । कुनै शिक्षकले गल्ती गरेको भए त्यसलाई विद्यार्थी र अभिभावकसम्म नपुर्याउने चेस्टा भने राम्रौ हुने रहेछ ।

किनभने स्कुल संस्थापन र प्रिन्सिपलले कमाउने पैसा आफ्ना शिक्षकको गल्ती ढाकछोपमै हुन्छ । शिक्षककलाई गल्ती देखायो भने विद्यार्थी अन्य स्कुलमा जान्छन भन्ने चिन्ता रहन्छ । बरु त्यसलाई ढाक्न विद्यार्थीनै शिक्षकमाथी जाइलागेको र उसले शिक्षकलाई सम्मान नगरेको बहाना अभिभावकलाई दिने चलन प्रायसः निजी स्कुलमा छ ।

कम तलबमा राखेको शिक्षकलाई हटाउनु पर्यो भने अर्को शिक्षकलाई धेरै तलब दिनुपर्ने स्कुलको एक डर हुन्थ्यो भने । आफूले राखेको शिक्षक नराम्रो भनेर अभिभावकसँग भन्ने उसको आँट ने नहुने । जसको ढाकछोप र खिसिटिउरी स्टाफ मिटिङमा हुन्छ ।

यता, विद्यार्थी भने तीन तिरकै मारमा परिरहने । एक शिक्षक, अर्को प्रिन्सिपल÷संस्थापन र तेस्रो अभिभावक ।

मैले प्लस टू सेकपछि एक स्कुलमा पढाउन थालेँ । उमेर १८ वर्ष थियो । परिपक्व टिचर हुने कुरै भएन । तर पनि अतिरिक्त क्रियाकलापमा धेरै सहभागी हुने भएकाले धेरै विद्यार्थीले मन पराउन थाले ।

म त्यहाँ क्विज, चित्रकला, भलिबल देखि नाटक सम्म सिकाउँथे । धेरै ज्ञान त आफूलाई पनि थिएन । तर शिक्षक भनेको शिक्षक नै हुन्छ । विद्यार्थीले पनि भनेजसै गरिहाल्ने भए ।

लेखक। २०७० सालमा। तस्बिरका लागि पोज दिँदै।

त्यसैक्रममा एकदिन विहानको प्रार्थना(एसेम्ब्ली) गराएँ ।

यसबीच सम्झनुपर्ने कुरा के हुन्छ भने । स्कुलको समय एकदमै व्यवस्थित हुनुपर्छ । स्कुलमा विद्यार्थी र शिक्षक पुग्ने सँधैको समय एकै हुनुपर्छ । जसकारण घरमा खाना बनाउने देखिकै तालिका टाइट हुन्छ ।

एसेम्ब्ली कहिले लामो गराउनु पर्ने हुन्छ, कहिले छोटो । प्रायसः विद्यार्थीलाई उनीहरुको नियम दैनिक सम्झानु पर्छ । उनीहरुले आज भनेको कुरा छोटो समयमै विर्सन सक्छन त्यसैले सम्झाइरहनु पर्छ ।

यो कुरालाई धेरै विद्यार्थीले दिक्क मान्छन । एउटै कुरा कति भनेको भन्ने मैले विद्यार्थीका कालमा भोगेकै कुरा हो । यदी विद्यार्थीले एकपटक भनेपछि सँधैका लागि बुझ्छ भन्ने सोच्नुभएको छ भने तपाइँको सोचाइ लगत छ । यति चाहीँ म प्रष्ट रुपमा भन्न सक्छु ।

त्यो दिन मैले विद्यार्थीलाई ‘समयमै आफ्नो मासिक तलब बुझाउन अभिभावकलाई सम्झाउ’ भनिनँ छु । अहिले लाग्छ सायद भुलेँ हुँला । वा परीक्षाको समय भएकाले तयारीका कारण ढिलो भएको पनि हुनसक्छ । वा अघिल्लो दिन पनि भनेकाले दोहो¥याइरहन गाह्रो भयो होला ।

खैर जे हो त्यो दिन प्रिन्सिपलकी श्रीमतीले खुव गाली गरिन । मैले जीवनमा त्यति नमिठो गाली त्यसअघि कहिल्यै महशुस गरेको थिइँन । उनले तिखो स्वरमा सहजै भनेकी थिइन, ‘के हो सर, तलब लिन मन छैन ? विद्यार्थीलाई फि तिर नभन्ने ?’

एउटा त एसेम्ब्ली गराउने अधिक जिम्मेवारी, अर्को अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि खटिनुपर्ने, त्यसमाथी गाली ?

भाउन्न भयो ।

त्यसरी खटिँदा पनि विद्यार्थीकै अघि गाली खाएपछि सीधै प्रिन्सिपलको कोठातर्फ हानिएँ । उनी त अन्य अभिभावकसँग व्यस्त रहेछन् । रातो पेन उनको टेबलमा थर्किनेगरि राखेर ‘तपाइँको जागिर आफैँ खानुहोला !’ भनेर घर हिँड्न मन लागेको थियो ।

तर अभिभावकको अघि तमासा गर्न व्यक्तित्वले दिएन । स्टाफ रुममा छिरेँ । त्यो क्षणमा त्यहाँ मेरो बाहेक अरुको काम थिएन । एक्लै थिएँ । अरु शिक्षकलाई प्रश्नपत्र जिम्म दिनुपर्ने थियो । एकछिन आफैँ मुरमुरिएपछि उत्तरपुस्तिका र प्रश्नपत्र सबै शिक्षकलाई जिम्म लगाएँ र आफू एउटा हलमा गएर बसेँ । त्यो दिनभरी सोचरहेँ ।

केही पछि रीस त शान्त भयो तर एउटा दुखाई मनबाट कहिल्यै हटेन । केही दिनपछि अर्को एकजना स्टाफलाई सुनाएपछि किस्सा अलि शान्त भयो । एक वर्षे कार्यकाल पुरा गरेर विदा भएँ ।

त्यसपछि काठमाडौंको एक स्कुलमा पनि एक वर्ष नै काम गरेँ । यसबीच कलेजको पढाइलाई पनि साथै लैजानु पर्ने भएका कारण स्कुलमा लामो समयसँम्म पढाएको अनुभव छैन । सायद आउँदो समयमा होला ।

मेले स्कुलमा एउटा यस्तो घटना पनि अनुभुत गरेको छु कि जहाँ परीक्षा दिएका विद्यार्थीले पनि फी नतिरकेका कारण रिजल्ट पाएको हुँदैन् । केही दिन पछि तिर्ने अभिभावकको आग्रह पनि स्कुलको निमर्म मनले नसुनेको देख्दा आफू शिक्षक नै भए तापनि साह्रै दुःख मात्र मानेर बस्नुपर्ने अवस्था आउने रहेछ ।

आफू क्लास टिचर भएर के गर्नु । विद्यार्थीलाई पढाउने, उनीहरुसँग गफ गर्ने र उनीहरुलाई जाच्ने मात्र हो । तर त्यो प्रतिवेदन स्कुलको फीले अड्काइदिन्छ । प्रिन्सिपलले ‘त्यो रिपोर्ट कार्ड नदिनु’ भनेपछि कि जागिर छोडुनुपर्यो कि स्कुलको नाटक हेरेर बस्नुप¥यो ।

दुवै नगर्ने त चान्स नै छैन ।

अझ बोर्डिङ स्कुलमा त रटाउने पद्दतीनै धेरै । क्लासमा पढाएको र बुझाएको कुरा भन्दा पनि देखिने उपलब्धी स्कुललाई चाहिन्छ । उसो त कति बदमास शिक्षकले क्लासको उत्पादनमुलक ४५ मिनेटमा आफ्नो निद्रा पुर्याएर नै यस्तो अवस्थाको सिर्जना भएको हुनसक्छ ।

त्यसैले यदी कुनै शिक्षकले कस्तो पढाउँछ भन्ने कुरा विद्यार्थीको कपीबाट मापन गरिन्छ । यदी विद्यार्थीको कपी राम्रो चेकजाँच भएको छ भने त्यो शिक्षक राम्रो, नभए नराम्रो । अनि अभिभावकले हेर्ने भनेको मुख्यगरी होमवर्क नै हो ।

शिक्षकले विद्यार्थीलाई धेरै हामवर्क दिने स्कुल अभिभावकका लागि राम्रा लाग्छन । तर पछिल्लो समयमा यो मानसिकता केही हटेको मेले महशुस गरेको छु । कतिपय अभिभावकले होमवर्क कम दिएकोबारे गुनासो गर्न छोडेको शिक्षक साथीहरुले बताउँदै आएका छन् ।

अहिले म एक विद्यार्थी र पत्रकार बनेको छु । एक अनलाइन पत्रिकामा खेल क्षेत्र हेरिरहेको छु । ब्याचलर सकेको छैन । तर पनि मलाई कता कता अझै विद्यालयकै याद आइरहन्छ ।

यो समयमा कोरोनाका कारण सबै विद्यालय ठप्प छन् । कतै खुलेका छैनन् । अनलाईन क्लासले धेरै धानेजस्तो मलाई लाग्दैन । तर विद्यार्थीले स्कुलको बोझ बोक्नु नपरेका कारण मलाई आनन्द आइरहेको छ ।

त्यसमाथी संसारका सबै विद्यार्थीले ‘रोगको महामारी कसरी सिर्जना हुन्छ ? महामारीले संसारमा कस्तो प्रभाव पार्छ ?’ भन्नेकुरा धेरै समय घरमै बसेर सिकेका छन् । उनीहरुले विश्वका समाचार घरमै बसेर सुनेका छन् । यो कुरा एउटा मानिसका लागी ठूलो ज्ञान हो । सायद स्कुल गएर सरुवा रोगको बारेमा पढेर एक विद्यार्थीले यो तीन÷चार महिनामा बुझेको कुरा बुझ्न सक्दैन थियो ।

तर कसैले नरटाइ, कसैले नघोकाइ, कसैले नपिटी, दर्जनौँ किताब बोकेर स्कुल नगइकन घरै बसेर विद्यार्थीले प्राक्टिकल ज्ञान हाँसिल गर्न सक्छ भन्ने कुरामा अब म ढुक्क भएको छु ।

आज तपाइँ आफ्नो बच्चालाई सोध्नुहोस् ‘कोरोनाबाट बँच्न के के गर्नुपर्छ ?’ उसले खुरुरु भनिदिन सक्छ । कुन स्कुलको किताबमा लेखेको छ कोरोनाबाट बँच्ने उपाय ? छैन । यो कुरा केटाकेटीले टिभीमा हेरेर, रेडियो सुनेर र बाबुआमाले भनेरै जानेका हुन् ।

यसो भनिरहँदा एक दिन पनि स्कुलको मुख नदेख्नुभएकी मेरो हजुरआमाको एक भनाइ मलाई याद आउँछ – ‘यि अहिलेका मुले केटाकेटीले के जानेका छन र ? मोवाइल चलाउन मात्र जानेका छन् । अरु काम गर्ने ढंग पुर्याउँदैनन् ।’

म हजुरआमालाई मान्छु र सुन्छु पनि उनका कतिपय घटना जिवन्त लाग्छन् । सम्झिहरने छन् । त्यो सँग विद्यार्थीलाई सोधिएको प्रश्नको रटेको उत्तर दाँज्न सायद मिल्दैन् । रटेको उत्तरमा आत्मा पसेको हुँदैन । तर कोरोनाबाट बँच्ने उपाय सोध्नुहोस् त्यो उत्तरमा आत्मा भेट्नुहुने छ ।