सम्झनामा, आधुनिक बार्सिलाेनाका डिजाइनर

विकास र समृद्धि नाराले होइनलगनशिलताले ल्याउँछ भनेर बुझ्नलाई कुनै पनि यूरोपेली सहरको कहानी पढे पुग्छ ।

अठारौं शताब्दी पछि युरोपको यात्रा आजसम्म यसरी अगाडि बढेको छ जसले हामी जस्तो विकासशील मुलुकमा बस्ने मानिसलाई एकपटक सोच्न बाध्य बनाएको छ ।

धेरै लामो समयसम्म धार्मिक भुमरिमा गुँथिएको युरोप सत्रौं र अठारौं शताब्दिमा यसरी परिवर्तन भयो यसको प्रभावमा विश्वले नै नयाँ आयाम पायो। साथै भयंकर ठूला युद्ध समेत निम्त्यायो ।

यस्तो परिवर्तन एक मानिसको मात्र योगदान होइन यसमा इतिहसकार, रचनाकार, लेखक र शाशक जस्ता धेरै मानिसका आहुती परेको छ ।

युरापेली इतिहसकार, रचनाकार, लेखक र शाशकका मात्र कुरा हामिले धेरै सुन्नेगरेका छौं। आज यी सबैमाझ ओझेलमा परेका स्पेनिस आर्किटेकचरको कुरा गरौं।

उनी हुन् एन्टोनी गौडी जसले मोडर्न बार्सिलोनाको सुरुवात गरे। सन् १८५२ मा क्याटलोनियाँमा जन्मेर उनले बार्सिलोनालाई कार्यथलो बनाएका थिए ।

गौडीले विश्वविद्यालयको समयमा नै विश्वका विभिन्न ठाउँका वास्तुकलाको अध्ययन गर्न फोटाको सहयोग लिएका थिए ।

उनले भारत, इजिप्ट, जापानका साथै मायान र ग्रिक समाजको अध्ययन गरे। यस्ता अध्ययनबाट पाएको ज्ञानको हिस्सा उनले आफ्नो कौशलतामा प्रयोग गरेका थिए ।

यसको परिणामस्वरुप प्रकृतिक दृष्यलाई कलामा उतार्ने अनुपम ज्ञान उनले प्रयोग गरे । उनले जुन उपहार स्पेनलाई दिएर गए यसले विश्वलाई चकित बनायो ।

उनले सुरु गरेका सानाभन्दा साना कुराहरु पनि हाल बार्सिलोनाको पहिचानमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् ।

प्रकृति र वास्तुको मिलन गराउन सक्ने कलालाई उनले बार्सिलोनाको क्रान्तिकारी परिवर्तनको मुल औजार बनाएर प्रस्तुत गरे । परम्परागत शैलीलाई तोडेर नयाँ इतिहारको रचना उनले गरेका थिए ।

मोडर्न वास्तुकलाको पिता भनेर उनलाई चिनिन्छ । दशैं शताब्दी देखि प्रचलित गोथिक आर्किटेक्चरलाई नयाँ तरिकामा प्रस्तुत गर्ने श्रेय उनलाई नै जान्छ । स्पेनमा हाल पर्यटकिय क्षेत्रका रुपमा रहेका साग्रादा फेमेलिया, पार्क ग्वेल, ला पद्रेरा र कासा बाट्लो उनका कलाका जीवन्त नमुना हुन्। त्यहाँ जाने जो कोहिले पनि गौडीको मनभरी प्रशंसा नगरी फर्किनै सक्दैनन् ।

विज्ञान र प्रविधिको विकास नहुँदै उनको सोच र कार्यमा यसरी परिवर्तन आयो जसको गहिराई र भाव बुझ्न अरु आर्किटेक्चरलाई लामो समय लागेको छ ।

उनले सुरु गरेको ‘सग्रादा फेमेलिया’ चर्चको  पूर्णरुप अझै तयार भैसकेको छैन। तर सम्पन्न भएपछि फेमेलिया यस्तो सम्पदा बन्नेछ जसलाई बनाउन करिब डेढ सताब्दि लाग्यो । सन् १८८२ मा सुरु भएको यो सम्पदाको निर्माणमा गौडी एक वर्ष पछाडि लागेका थिए ।

तर, उनले आफ्नो जीवनकाल भरी काम गर्दा यसको १५–२५ प्रतिशत मात्र काम सकिएको थियो । गौडीलाई थाहा थियो कि उनको जीवनकालमा यो सबै निर्माण सम्भव छैन त्यसैले यसवारेका विवरण सुरक्षितसाथ राखेका थिए ।

यो चर्च निर्माणमा यति समय लाग्नुको अर्को कारण हो सन् १९३६ को गृहयुद्ध जसमा पहिले बनेका संरचनालाई ध्वस्त बनाइएको थियो ।

आजको ‘सग्रादा फेमेलिया’ गौडीले बनाएको भवन होइन । उनले संकलन गरेका र बनाएका चिजबिजको भग्नावशेष संग्राहालयमा मात्र देख्न पाइन्छ ।

बेसिलिका भनेर चिनिएको उक्त चर्च पुरानो समयमा कानुन निमार्ण गर्न र ठूला बैठक गर्नसमेत प्रयोग गरीन्थ्यो ।

प्राय चर्चबाटै शासन चलाईने उक्त समयमा राज्यसत्ताको अभिन्न अंग यस्ता धार्मिक स्थलहरुलाई लिने गरीएको त हामीले सुन्दै आएकै छौं । यो चर्चको पुरा निर्माण गौडीको मृत्यु भएको सय वर्ष अर्थात् सन् २०२६ मा सकिने छ ।

यसका अलावा गौडीका अन्य ६ निर्माण विश्व सम्पदा सूचीमा सुचीकृत छन् । ती हुन : परक गुलेल, पलासियो ग्यूएल, कासा मिला, कासा विकेन्स, कासा बाटलो र कोलोनिया गेल ।

विश्वमा यस्तो महान योगदान दिन सक्ने गौडी हामीमाझ छैनन् उनले सन् १९२६ जुन १० को दिन संसारबाट प्राण त्याग गरे । उनको विदाइमा ला सग्रादा फेमिलियाको निर्माणाधिन भवनमा ठूलो भिड लागेको थियो ।

आज २०१९ जुन १० तारीक एन्टानी गौडी स्वर्गवास भएको ९४ वर्ष पुरा भएको छ । र उनको सम्झनामा मैले यो लेख तयार गरेको हुँ ।

(यो लेख 'द नेपालटप' अनलाई पत्रिकामा प्रकाशित छ।)