लेख : चुनावी नाटक

पोष्टर पम्प्लेट घरका भित्ता भित्तामा टाँसिएका थिए । मानिसहरु हुल हुल बनाएर हिडिरहँन्थे । बेला बेलामा टाढा टाढा बाट मसिनो स्वरमा माइकिङ् गरेको पनि सुनिन्थ्यो तर प्रष्टै बुझ्न नसके पनि अड्कल काट्न सकिन्थ्यो । अचेल गाँउलेहरु कसैको भगवान सरी गुणगान गाउँथे भने कसैलाई राक्षसलाई झैं गालि गर्थे । सबैका आ आफ्नै तर्क, वितर्क, विचार र कुतर्क पनि थिए । देश सारा विसाल रङ्गमञ्च भएको थियो । जसमा चुनाव नाम गरेको नाटक मञ्चन हुनै लागेको थियो ।

यस्तो भब्य पर्व देशमा पहिलो पल्ट हुन लागेको भने होइन । तर शिक्षाको अभाबमा गाँलेहरु लामो समयसम्मको सोचराख्न सक्दैन थिए र पुराना नाटकहरुमा के कस्ता कुराहरु राखिएका थिए भन्ने चाँडै बिर्सन्थे । यसले नाटककारलाई चुनावि नाटक देखाउन साह्रै सरल परेको थियो । उनीहरुको एउटा नाटक पुस्तिका ५/५ वर्षमा हुन्छ त्यसमा हरेक नयाँ पटक नाटक मञ्चन गर्दा कस्ता कस्ता अभिनयकला देखाउने भन्ने कुरा राखिएको हुन्छ । हुनत यो पुस्तिकामा धेरै परिवर्तन भने हँुदैन, पहिलेकै संकरणमा भएकै कुराहरु नै केहि फेरवदल थपघट गरेर नयाँ निकालिन्छ । मानिसहरु त्यो भगबत गीताझैं गरेर पढ्छन र छाति फुलाएर अब चैं पक्कै केहि हुन्छ, नयाँ देख्न पाईन्छ भनेर यसैको गीत गाँउदै हिँड्छन ।

यस्तो नाटक प्रदर्शन गर्ने कम्पनी एउटा मात्र हुदैन, धेरैवटा हुन्छन । उनीहरुका नाटक देखाउने मान्छेहरु पनि फरक हुन्छन तर नाट्यपुस्तिकामा लेखिएका कुरा लगभग उस्तैउस्तै हुन्छन । यसमा एउटा नियम राखिएको छ । एउटा कम्पनिको कलाकारले अर्को कम्पनिको कलाकारलाई राम्रो प्रतिष्ठित भन्न पाईँदैन । उसलाई आफुभन्दा तल्लो स्तरको देखाउनु पर्छ राजनीतिमा जस्तै गरेर । अझ आफ्नो नाट्य पुस्तिका अरुको भन्दा अब्वल छ भनेर सबैलाई भन्दै रङ्गमञ्चमा वरीपरी हिँड्नु पर्छ ।

नाटक कम्पनि र कलाकार छुट्टाछुट्ै भएपनि रङ्गमञ्च र दर्शक भने एकै हुन्छन । नाटक हेरीसकेपछी सबै कलाकारहरुले देखाईसकेपछि १० मिनेटको ध्यान कार्यक्रम हुन्छ । ध्यान कार्यक्रम सकेपछी लगत्तै दर्शक र कलाकार दुबै मिलेर सबैभन्दा उत्कृष्ट नाट्यशैलि र नाट्यपुस्तिका धेरै मतले पारित गर्छन र चुनिएको नाट्य कम्पनिले पाँच वर्षसम्म नाटक देखाउन पाउँछ, त्योपनि देशकै सर्वोच्च स्थानमा बसेर ।

बिजेता कम्पनिका नाट्यपुस्तिका, नाटकमा भएका सानातिना शृङ्खला, कमजोरीको तोडमोढ गरेर अन्य कम्पनिले पाँच वर्षसम्म सडक नाटक देखाउनु पर्छ । यो कम्पनिहरुले आपसी समझदारी गरेर बनाएको नियम हो ।